Wanneer je een AI-vertaling niet moet vertrouwen en hoe je hem controleert
Vertrouw een AI-vertaling niet blind bij contracten, medische teksten, bedragen en alles wat officiële gevolgen heeft. Voor een e-mail of een artikel om te begrijpen is de uitkomst meestal goed genoeg, mits je een paar dingen naloopt.
Het lastige is dat een fout er zelden uitziet als een fout. De zin loopt goed en klinkt zeker, maar kan iets anders zeggen dan het origineel. Dit artikel laat zien waar dat gebeurt en hoe je een vertaling controleert, ook als je de brontaal niet spreekt. Welke tool je daarvoor gebruikt, staat in de vergelijking.
Waar AI-vertalingen misgaan
Een paar patronen komen steeds terug. Als je ze kent, zie je ze sneller.
- Woorden met meer dan één betekenis. "Bank" kan een meubel zijn of een geldinstelling, "right" betekent juist of rechts. Zonder context kiest een tool er een.
- Getallen en datums. De schrijfwijze verschilt per land: 03/04 is in Nederland 3 april en in de Verenigde Staten 4 maart. Ook decimalen en duizendtallen worden anders geschreven.
- Ontkenningen en voorwaarden. Een "niet" dat wegvalt of een "tenzij" dat verandert in "als", wijzigt de betekenis volledig.
- Vaktaal en namen. Een term uit het recht, de zorg of de techniek heeft vaak één juiste vertaling. Een tool kiest soms een gangbaar woord dat net niet klopt.
- Toon. Ironie, beleefdheid en humor gaan verloren, of worden te direct.
- Weggelaten of toegevoegde zinnen. Vooral bij chatbots kan een zin ontbreken of kan de tool iets uitleggen dat je niet vroeg.
Welke teksten risico hebben
Hoe groot het risico is, hangt af van wat er gebeurt als de tekst fout is. Een grove maatstaf:
| Soort tekst | Gebruik AI | Controle |
|---|---|---|
| Een bericht om te begrijpen | Ja | Vluchtig lezen |
| Een zakelijke e-mail | Ja, als eerste versie | Zelf nalezen, namen en bedragen checken |
| Een website of handleiding | Als basis | Door een moedertaalspreker laten lezen |
| Contract, medische tekst, officieel stuk | Alleen om te begrijpen | Professionele vertaler |
Controleren in zes stappen
- Lees eerst de hele vertaling door zonder naar het origineel te kijken. Klinkt iets vreemd of onlogisch, markeer het.
- Controleer alle getallen, data, bedragen, eenheden en namen met de brontekst.
- Zoek de ontkenningen op (niet, geen, nooit, tenzij) en kijk of ze nog kloppen.
- Vertaal de vertaling terug met een andere tool. Wijkt de terugvertaling sterk af van het origineel, bekijk die zin nader.
- Leg dezelfde tekst in twee tools naast elkaar. Verschillen wijzen op lastige zinnen.
- Laat bij belangrijke tekst een moedertaalspreker of vertaler meelezen, ook al is het maar een deel.
Een terugvertaling bewijst niets. Als twee tools dezelfde fout maken, ziet de terugvertaling er prima uit. Het blijft een hulpmiddel om verdachte zinnen te vinden.
Geef de tool betere invoer
Veel fouten voorkom je al voor het vertalen. Vertaal hele zinnen of alinea's in plaats van losse woorden, zodat de tool de context kent. Schrijf de brontekst helder en zonder dubbelzinnigheid, met korte zinnen. Bij een chatbot zet je in de instructie wie de lezer is, welk vakgebied het betreft en welke termen vast liggen. Hoe je dat doet, lees je in toon sturen bij vertalen met ChatGPT.
Wanneer een vertaler nodig is
Een professionele vertaler is nodig als een fout schade of juridische gevolgen kan hebben. Denk aan contracten, algemene voorwaarden, medische informatie, bijsluiters en teksten die je publiceert onder je bedrijfsnaam. Voor officiële stukken als akten of diploma's vraagt een instantie soms een beëdigde vertaling. Wat een instantie accepteert, hoort bij die instantie. Vraag dat na voordat je begint.
Een tussenvorm is vaak mogelijk: laat de AI de eerste versie maken en laat een vertaler die nakijken. Dat is meestal sneller dan helemaal opnieuw beginnen. Hoeveel het scheelt in tijd of geld, hangt van de tekst en de vertaler af, dus vraag een offerte.
Documenten en opmaak
Bij een bestand komen er extra controlepunten bij, zoals tabellen en kop- en voetteksten. Die staan in document vertalen met AI.
Een voorbeeld van een verraderlijke fout
Een zin als "Payment is due within 30 days unless otherwise agreed" kan in een vertaling veranderen in "Betaling is binnen 30 dagen verschuldigd als anders is overeengekomen". Dat leest vloeiend, maar "tenzij" is "als" geworden, en daarmee is de voorwaarde omgekeerd. Zo'n verschil vind je alleen door ontkenningen en voorwaarden apart te lezen. Een tweede lezer, die de zin zonder brontekst begrijpt, merkt het ook vaak op.
Controleren met meer mensen
Werk je in een team, spreek dan af wie wat controleert. Eén persoon let op getallen en namen, een ander op toon en leesbaarheid. Noteer terugkerende fouten van de tool in een lijstje, zoals een term die steeds verkeerd gaat. Dat lijstje kun je gebruiken als glossarium of als vaste regel in je instructie aan een chatbot. Zo wordt elke controle de volgende keer sneller.
Maak er een vaste gewoonte van
Hoe vaker je een vertaling controleert, hoe sneller het gaat. Houd een korte lijst bij met dingen die bij jouw soort teksten vaak misgaan, zoals productnamen, afkortingen of de aanspreekvorm. Loop die lijst af voor je een vertaling verstuurt of publiceert. Heb je haast, controleer dan in elk geval de eerste en laatste alinea, de getallen en de zinnen met een ontkenning. Dat kost een paar minuten en vangt de meeste ernstige fouten op.
Bewaar ook de brontekst naast de vertaling. Komt er later een vraag of een misverstand, dan kun je laten zien wat het origineel zei en waar de vertaling afweek.
Veelgestelde vragen
Hoe zie ik of een AI-vertaling fout is als ik de taal niet spreek?
Vertaal de tekst terug met een andere tool en leg twee vertalingen naast elkaar. Verschillen wijzen op zinnen om extra te laten controleren, bijvoorbeeld door een moedertaalspreker.
Is een vloeiende vertaling ook een juiste vertaling?
Nee. Een zin kan prima lopen en toch iets anders zeggen dan het origineel. Daarom controleer je getallen, namen en ontkenningen apart.
Mag ik AI gebruiken voor een contract?
Om te begrijpen wat er staat kan dat. Voor de definitieve tekst is een professionele vertaler verstandig, omdat een kleine fout grote gevolgen kan hebben. Dit is geen juridisch advies.
Helpt een terugvertaling?
Het helpt om verdachte zinnen te vinden, maar het bewijst niet dat de vertaling klopt. Dezelfde fout kan in beide richtingen optreden.