Toon sturen bij vertalen met ChatGPT, met voorbeelden
Je stuurt de toon van een vertaling door in je opdracht te zetten voor wie de tekst is, hoe formeel hij moet zijn en welke woorden vast liggen. ChatGPT houdt zich daar over het algemeen aan, wat bij een gewone vertaaltool met één invoerveld niet kan.
Hieronder staan de onderdelen van een goede opdracht, voorbeelden die je kunt kopiëren en de fouten die je daarna nog moet opvangen. Heb je liever een tool zonder instructies, kijk dan in de vergelijkingstabel. Probeer de voorbeelden met jouw tekst en beoordeel zelf het resultaat.
Waarom ChatGPT hierbij helpt
Een klassieke vertaaltool krijgt een tekst en geeft een tekst terug. ChatGPT is een chatbot: je kunt erbij zeggen wat je wilt en erna bijsturen. Zeg je "iets minder stijf", dan past het de vorige vertaling aan. Dat is handig voor tekst waarbij toon belangrijk is, zoals een klantmail, een advertentie of een bericht aan een collega.
Hoe ChatGPT zich verhoudt tot DeepL en Google Translate, lees je in de vergelijking van de drie tools.
Wat in een goede opdracht staat
- De brontaal en de doeltaal.
- De lezer: klanten, collega's, een leidinggevende, kinderen.
- De aanspreekvorm: "u" of "je".
- De toon: zakelijk, vriendelijk, neutraal, kort en direct.
- Termen die niet veranderen, zoals merknamen en productnamen.
- Wat het niet mag doen: niets toevoegen, niets weglaten, geen uitleg geven.
Voorbeelden van opdrachten
Een eenvoudige opdracht voor een klantmail:
Vertaal de volgende tekst van het Engels naar het Nederlands. De lezers zijn klanten die ik niet persoonlijk ken. Gebruik "u", een vriendelijke maar zakelijke toon en korte zinnen. Laat merknamen staan. Voeg niets toe en laat niets weg.
Een opdracht voor informele communicatie:
Vertaal naar het Nederlands voor een bericht aan een collega. Gebruik "je", spreektaal en een losse toon, maar blijf beleefd.
Een opdracht met vaste termen:
Vertaal naar het Nederlands en gebruik deze vaste vertalingen: invoice = factuur, quote = offerte, customer success = klantsucces. Behoud alle andere termen zoals ze in de bron staan.
Bijsturen na de eerste vertaling
Je hoeft niet alles in één keer goed te hebben. Reacties die vaak werken:
- "Maak het korter, maar laat geen feiten weg."
- "Wat is er letterlijk bedoeld in de tweede zin? Geef de letterlijke vertaling en een natuurlijkere variant."
- "Schrijf het nog eens, nu voor lezers van 12 jaar."
- "Geef twee varianten met een verschil in toon."
Vraag het model ook wat het heeft gewijzigd. Zo zie je of het feiten, bedragen of namen heeft aangepast. Dat gebeurt bij een algemene chatbot sneller dan bij een tool die alleen vertaalt.
Wat nog steeds mis kan gaan
Een duidelijke opdracht vermindert fouten, maar haalt ze niet weg. Het model kan een zin samenvatten terwijl je om een vertaling vroeg, een toon te ver doorvoeren of een vakterm net verkeerd kiezen. Dezelfde opdracht kan een andere vertaling geven als je hem opnieuw stelt. Daarom lees je de uitkomst naast het origineel, en controleer je getallen, namen en ontkenningen. De stappen daarvoor staan in AI-vertaling controleren.
Plak ook geen gevoelige gegevens in een chat zonder te weten wat er met de invoer gebeurt. Meer daarover staat in vertalen met AI en privacy.
Lange teksten
Bij lange teksten loont het om in delen te werken. Vertaal per hoofdstuk of per alinea's die bij elkaar horen, en herhaal de belangrijkste instructies bij elk deel. Zo blijft de toon gelijk. Zet de vaste termen steeds mee, omdat een lang gesprek de eerste afspraken kan laten vergeten. Lees aan het eind de delen achter elkaar door om te zien of ze als één tekst klinken.
Voor en na: een voorbeeld
Neem de Engelse zin "We regret to inform you that your order has been delayed." Zonder instructies kan een vertaling klinken als "Wij betreuren het u te moeten meedelen dat uw bestelling is vertraagd". Dat is correct, maar stijf. Met de opdracht om een vriendelijke toon te gebruiken en geen ambtelijke taal, kom je dichter bij "Helaas komt uw bestelling later aan dan gepland." Welke versie beter is, hangt af van je bedrijf en je klanten. Het punt is dat je de keuze zelf kunt maken en niet aan de tool hoeft over te laten.
Een eigen stijlgids als invoer
Schrijf je vaker voor dezelfde organisatie, bewaar dan je opdracht als vast tekstje. Zet erin hoe je klanten aanspreekt, welke woorden je vermijdt en welke termen vast liggen, met een paar voorbeeldzinnen in de juiste toon. Die plak je bovenaan elk nieuw gesprek. Zo houd je de stijl over meerdere teksten en meerdere mensen heen gelijk, zonder elke keer opnieuw na te denken over de opdracht.
Controleer of de toon klopt
Lees de vertaling hardop, alsof je hem aan de lezer voorleest. Klinkt hij als iets wat jij of je bedrijf zou zeggen? Zo niet, geef dan een voorbeeldzin in jouw stijl en vraag het model om de rest daarop aan te passen. Vergelijk ook twee versies naast elkaar: vraag om een formelere en een informelere variant en kies de zin die past. Wees voorzichtig met uitdrukkingen en grapjes: die vertalen zelden een-op-een, en een model kiest soms een gezegde dat in de doeltaal niet bestaat of een andere lading heeft.
Veelgestelde vragen
Hoe zeg ik tegen ChatGPT dat het 'u' moet gebruiken?
Schrijf het in de opdracht, bijvoorbeeld: 'Gebruik de u-vorm.' Controleer daarna of het model dat in de hele tekst volhoudt.
Kan ChatGPT een vaste woordenlijst gebruiken?
Je kunt een lijst met vaste vertalingen in de opdracht zetten. Het model volgt die meestal, maar controleer of ze echt overal zijn toegepast.
Waarom geeft ChatGPT soms een andere vertaling bij dezelfde tekst?
Een chatbot geeft niet bij elke vraag exact hetzelfde antwoord. Met een duidelijke opdracht blijft de variatie klein, maar helemaal weg gaat ze niet.
Is ChatGPT geschikt voor een formele brief?
Als eerste versie wel, mits je de toon en aanspreekvorm vastlegt. Laat de definitieve brief door iemand nalezen, zeker als er juridische gevolgen aan hangen.